Apakah sebenarnya ‘pengkhianatan’ di sisi undang-undang? [BM-23/NS]
Satu perkataan merentasi Negeri Sembilan bulan ini: pengkhianatan. Apa sebenarnya kata undang-undang, dan siapa yang berhak memutuskannya?
Pada minggu pertama Oktober, satu perkataan merentasi Negeri Sembilan.
‘Treason’.
Pengkhianatan.
Pada 4 Oktober, Dewan Keadilan dan Undang menyifatkan surat-surat tertentu yang dihantar pada 30 September sebagai “an act of treason”, menurut laporan akhbar.1Statement of the Dewan Keadilan dan Undang, signed by its Secretary, dated 4 October 2026, as reported in Malaysiakini, 5 Oktober 2026. Dewan itu meminta polis dan Jabatan Peguam Negara menyiasat dan mendakwa.
Keesokan harinya datang jawapan. Tuduhan itu, kata pihak yang satu lagi, dibuat tanpa menyebut satu seksyen undang-undang pun.2Malaysiakini, 5 Oktober 2026.
Kedua-dua pihak, dengan cara masing-masing, bertanya soalan yang sama.
Apa sebenarnya kata undang-undang?
Rencana ini menjawab soalan itu, dan soalan itu sahaja. Ia tidak menyatakan sama ada sesiapa telah melakukan apa-apa. Itu urusan penyiasat, pendakwa, dan akhirnya hakim.
Ketika rencana ini diterbitkan, tiada pertuduhan di bawah seksyen-seksyen yang dibincangkan di bawah dilaporkan berkaitan Negeri Sembilan.
DUA PERKATAAN, DUA DUNIA
Bahasa Melayu ada satu perkataan yang lebih tua daripada mana-mana statut: derhaka.
Ia bermaksud tidak setia kepada Raja. Ia gagasan moral dan politik, dibawa berabad-abad lamanya dalam hikayat dan adat.
Setiap anak sekolah di Malaysia bertemu dengannya dalam Hikayat Hang Tuah, yang menjunjung kesetiaan kepada Raja sebagai kebajikan tertinggi, dan derhaka sebagai kesalahan paling berat.
Undang-undang jenayah bercakap dalam bahasa yang lain, dan lebih dingin. Pengkhianatan, di sisi undang-undang, ialah jenayah. Ia ada unsur-unsurnya, hukumannya, dan beban pembuktiannya.
Kedua-duanya sering berjalan seiring. Namun keduanya bukan penumpang yang sama.
Pada 13 September, Dewan memutuskan bahawa satu dokumen bertarikh 5 September boleh dianggap sebagai perbuatan derhaka yang berat terhadap Raja.3Malay Mail, 14 September 2026, “Negeri Sembilan Dewan Keadilan rules Sept 5 document treasonous, Tuanku Muhriz remains Yang di‑Pertuan Besar”; South China Morning Post, 14 September 2026.
Itu keputusan sebuah majlis perlembagaan tentang kesetiaan, dalam lingkungan kuasanya sendiri.
Ia bukan sabitan jenayah. Sabitan milik mahkamah, dan mahkamah sahaja.
APA KATA KANUN KESEKSAAN
Bab tentang Negara
Kanun Keseksaan ada satu bab berjudul “Kesalahan terhadap Negara”. Seksyen-seksyen pertamanya melindungi Yang di-Pertuan Agong, Raja-Raja dan Yang di-Pertua Negeri.
Seksyen 121 menghukum perbuatan melancarkan perang terhadap baginda-baginda. Seksyen 121A menghukum kesalahan terhadap diri baginda. Seksyen 121C menghukum bersubahat dalam kedua-duanya. Seksyen 121D menghukum orang yang wajib memberi maklumat tetapi berdiam diri.4Penal Code (Act 574), Chapter VI, ss 121, 121A, 121C and 121D; section headings as they appear in the Arrangement of Sections, Reprint as at 4 July 2023.
Seksyen yang paling hampir
Seksyen yang paling hampir dengan perkataan minggu itu ialah seksyen 121B. Tajuknya menyebut kesalahan “terhadap kuasa” Raja-Raja.
Dalam bahasa mudah, seksyen itu menghukum sesiapa yang ‘merancang dalam hati, membayangkan, mereka-reka atau berniat’ untuk menurunkan Yang di-Pertuan Agong, atau seorang Raja, waris dan pengganti baginda, atau Yang di-Pertua Negeri, daripada pemerintahan. Ia juga menghukum sesiapa yang berniat menggertak Kerajaan Persekutuan atau Kerajaan Negeri dengan kekerasan jenayah.
Hukumannya: penjara tidak kurang daripada tiga puluh tahun dan tidak lebih daripada empat puluh tahun, serta boleh didenda.5Penal Code (Act 574), s 121B, as amended by the Abolition of Mandatory Death Penalty Act 2023 (Act 846), s 8; English text read on Lexis+ Malaysia and Westlaw International (Asia), 8 Oktober 2026. Huraian dalam teks ini ialah terjemahan penulis, bukan teks rasmi Kanun Keseksaan dalam bahasa Melayu. Sesetengah laman web percuma masih menunjukkan hukuman lama, iaitu penjara seumur hidup; pindaan 2023 telah menggantikannya.
Dua perkara menonjol.
Pertama, hukumannya. Tiga puluh tahun ialah lantainya. Parlimen tidak menetapkan lantai setinggi itu untuk cakap kosong.
Kedua, kata kerjanya.
Kata-kata yang berketurunan panjang
“Compasses” dan “imagines”, kata kerja dalam teks Inggeris seksyen itu, bukan pilihan penggubal undang-undang moden.
Asalnya dari England. Akta Pengkhianatan 1351 menjadikan suatu pengkhianatan apabila seseorang “doth compass or imagine the Death of our Lord the King”.6Treason Act 1351 (25 Edw 3 Stat 5 c 2), as published on legislation.gov.uk.
Lima abad kemudian, Treason Felony Act 1848 melengkapkan rumusnya: sesiapa yang “compass, imagine, invent, devise” atau berniat menurunkan Sovereign daripada takhta.7Treason Felony Act 1848 (11 & 12 Vict c 12), s 3, as published on legislation.gov.uk.
Letakkan teks itu di sebelah seksyen 121B. Wajah keluarganya jelas.
Undang-undang pengkhianatan ini bagai rumah pusaka. Perabotnya jarang ditukar.
Rumah itu juga banyak tidurnya. Pada 2003, Dewan Pertuanan di London meneliti semula seksyen 1848 itu. Lord Steyn mencatat satu fakta yang tenang. Cabang seksyen itu yang menyentuh penerbitan dahulunya ditujukan terutamanya kepada penyunting akhbar, dan tiada sesiapa didakwa di bawahnya sejak 1883.8R (Rusbridger) v Attorney General [2003] UKHL 38 (HL), [4] (Lord Steyn); judgment read on BAILII, 8 Oktober 2026. Pemerhatian itu tentang amalan England dalam tempoh tersebut. Ia tidak menyatakan apa-apa tentang undang-undang Malaysia.
Singapura mewarisi kata-kata yang sama melalui kanun India yang sama, tetapi memilih jalan lain. Pada 2019, Singapura menulis semula seksyen 121B miliknya. Empat kata kerja lama menjadi satu yang mudah: sesiapa yang “plans” (merancang) penurunan Presiden secara tidak sah.9Penal Code 1871 (Singapore), s 121B, as amended by the Criminal Law Reform Act 2019 (Act 15 of 2019); current text read on Singapore Statutes Online, 8 Oktober 2026. Seksyen Singapura melindungi Presiden yang dipilih, bukan Raja, dan hukumannya berbeza. Perbandingan ini hanya tentang susunan kata.
Malaysia mengekalkan bentuk lama. Apa makna kata-katanya di sini terpulang kepada mahkamah Malaysia.
APA YANG TELAH DILAKUKAN MAHKAMAH
Mahkamah Malaysia pernah menggunakan bab ini. Jarang sekali, dan untuk pemberontakan bersenjata.
Pada tahun 2000, anggota kumpulan Al-Ma’unah merampas senjata dari gudang senjata tentera di Perak. Pemimpin mereka dibicarakan kerana melancarkan perang terhadap Yang di-Pertuan Agong.
Hakim perbicaraan, Zulkefli H, menjejaki seksyen 121 melalui Kanun Keseksaan India hingga ke Statute of Treasons England. Undang-undang pengkhianatan Malaysia, tunjuk beliau, ada datuk berbangsa Inggeris.10PP v Mohd Amin bin Mohd Razali & Ors [2002] 5 MLJ 406; [2002] 5 CLJ 281 (HC), judgment text read on CLJLaw, 8 Oktober 2026.
Beliau kemudian menerima pakai satu ujian daripada Mahkamah Tinggi Patna: “melancarkan perang” bermaksud perang “in the manner usual in war”, iaitu dengan cara lazim peperangan.11Ibid, citing Mir Hasan Khan v The State AIR 1951 Pat 60. Penghakiman Patna dipetik di sini sebagaimana dipetik dalam Mohd Amin; laporannya sendiri tidak dirujuk. Rayuan: Mohd Amin bin Mohd Razali & Ors v PP [2003] 4 MLJ 129.
Merampas senjata sahaja tidak mencukupi. Tujuan di sebaliknya mesti dibuktikan.
Pada 2013, lelaki bersenjata mendarat di Lahad Datu, Sabah. Sekali lagi, seksyen 121 menjadi pertuduhannya.12PP v Atik Hussin bin Abu Bakar & Other Cases [2016] MLJU 968 (HC); PP v Kadir bin Uyung & Anor and Another Appeal [2017] MLJU 1692; [2017] CLJU 1403 (CA).
Seksyen 121B lain ceritanya. Carian kes yang dilaporkan di Malaysia tidak menemui satu pun pendakwaan di bawahnya.13Searches of Lexis+ Malaysia (MY Cases) and CLJLaw (case law), 8 Oktober 2026. Carian yang kosong bukan bukti bahawa tiada kes langsung; keputusan yang tidak dilaporkan atau terlalu baharu mungkin tiada dalam kedua-duanya.
Seksyen yang paling kerap disebut dalam perbualan itu, sekurang-kurangnya dalam laporan undang-undang, hampir belum pernah diterokai.
SIAPA YANG MEMUTUSKAN
Bukan suara yang paling lantang
Sebuah majlis boleh meminta pendakwaan. Seorang warganegara boleh membuat laporan polis. Sebuah akhbar boleh mencetak perkataan itu dengan huruf besar.
Tiada seorang pun daripada mereka boleh mendakwa sesiapa.
Peguam Negara
Perkara 145(3) Perlembagaan Persekutuan memberikan kuasa itu kepada satu jawatan sahaja.
Peguam Negara ‘hendaklah mempunyai kuasa, yang boleh dijalankan menurut budi bicaranya, untuk memulakan, menjalankan atau memberhentikan apa-apa prosiding bagi sesuatu kesalahan’.14Federal Constitution, art 145(3); English text read on Lexis+ Malaysia, 8 Oktober 2026. Petikan dalam teks ini ialah terjemahan penulis, bukan teks rasmi Perlembagaan Persekutuan dalam bahasa Melayu.
Setengah abad lalu, Mahkamah Persekutuan membaca kata-kata itu dengan terang. Dalam satu kes biasa tentang parang dan pertuduhan yang lebih ringan, mahkamah yang diketuai Suffian KHN menyatakan bahawa fasal itu memberi Peguam Negara budi bicara yang sangat luas ke atas kawalan dan hala tuju semua pendakwaan jenayah.15Long bin Samat & Ors v PP [1974] 2 MLJ 152 (FC), 158 (Suffian LP, Ali Hassan and Wan Suleiman FJJ): “very wide discretion over the control and direction of all criminal prosecutions”; report read on Lexis+ Malaysia, 8 Oktober 2026, where the database title spells the first name “Samad”.
Maka langkah seterusnya, jika ada, terletak pada beliau seorang.
Hakim
Pertuduhan tidak membuktikan apa-apa. Setiap unsur kesalahan mesti kemudian dibuktikan di mahkamah, melampaui keraguan munasabah.
Termasuk niat yang disebut oleh seksyen itu. Kata kerja ‘merancang dalam hati, membayangkan, mereka-reka atau berniat’ menggambarkan keadaan fikiran. Keadaan fikiran mesti dibuktikan dengan keterangan, seperti perkara lain.
Pintu yang lebih kecil
Ada juga undang-undang yang lebih ringan, yang sering dikelirukan dengan pengkhianatan. Akta Hasutan 1948 tentang kata-kata, bukan perbuatan. Ia menjangkau ‘kecenderungan’ untuk mendatangkan kebencian atau penghinaan terhadap mana-mana Raja, atau membangkitkan perasaan tidak setia terhadap baginda.16Sedition Act 1948 (Act 15), s 3(1)(a); English text read on Lexis+ Malaysia, 8 Oktober 2026. Huraian dalam teks ini ialah terjemahan penulis.
Hasutan dan pengkhianatan ialah dua bilik yang berlainan. Yang pertama tentang apa yang diucapkan. Yang kedua tentang apa yang diniatkan, dan dilakukan, terhadap takhta itu sendiri.
DI MANA TEMPAT PERKATAAN ITU
Jadi, adakah ia pengkhianatan?
Jawapan yang jujur: perkataan itu tinggal di tiga tempat, dan ketiga-tiganya tidak boleh dicampuradukkan.
Dalam sebuah kenyataan, ia tuduhan.
Dalam kertas pertuduhan, ia dakwaan yang mesti dibuktikan oleh Negara.
Hanya dalam penghakiman ia menjadi fakta.
Negeri Sembilan telah melihat yang pertama. Sama ada ia akan melihat yang kedua terpulang kepada Peguam Negara. Sama ada ia akan melihat yang ketiga terpulang kepada mahkamah.
Hikayat itu mengambil masa beberapa generasi untuk menceritakan kisah kesetiaannya.
Kanun Keseksaan meminta sesuatu yang lebih sempit, dan lebih sukar: satu perbicaraan, atas keterangan, melampaui keraguan munasabah.
Itulah seluruh perbezaan antara sebuah hikayat dengan sebuah jenayah.
∞§∞
Rencana ini untuk makluman umum sahaja, bukan nasihat guaman atau teknikal. Dapatkan nasihat guaman yang bebas apabila perlu.
Terima kasih kepada KN Geetha, TP Vaani, JN Lheela dan Lydia Jaynthi dari GK Legal, dan Ilya Semenov dari Unsplash atas gambar.
Claude membantu penulisan; Perplexity Pro menyemak fakta. Segala pandangan dan kesilapan adalah tanggungjawab penulis.
© GK Ganesan Kasinathan. Hak cipta terpelihara. Semua kandungan laman ini dilindungi hak cipta. Tiada penerbitan semula atau penggunaan tanpa kebenaran bertulis terlebih dahulu: gk@gkganesan.com.
